دواین بابەتەکان

حەقیقەتی لە دایكبوونی مەسیح و یادكردنەوەی لە زاری ئینجیل و سەرچاوكانی خاچ پەرستانەوە
نووسەر: مامۆستا هاوار عبدالله سەردان: ٤١٢

ئاشكرایە خاچ پەرستانی جیهان لە چەند كاتێكی جیاوازدا جەژنی سەری ساڵ دەگێڕن بە قسەی خۆیان بەبۆنەی لەدایك بوونی عیسای مسیح ، لە كاتێكدا رۆژ و مانگی لەدایك بوونی مەسیح لە ئینجیلدا ئاماژەی بۆنەكراوە دەبینین كاسۆلیكەكان و پرۆتستانتەكان لە 25 ی كانونی یەكەم (دیسمبر) ئاهەنگ ئەگێڕن ، وە ئەرسوزكسەكان لە 7 ی كانونی دووەم (ینایر) ، وە ئەرمەنەكان لە 19 ی كانونی دووەم ( ینایر ) ، تەنانەت ساڵەكەیشی نادیارە چونكە لای متی عیسا لە سەردەمی هیرودس لەدایك بووە واتا پێش ساڵی (4) پ.ز (متی 2: 1)، بەڵام لای لوقا لەسەردەمی ناونوسینە گشتیەكەی سەردەمی كیرینیوس فەرمانڕەوای سوریا لەدایك بووە واتا : نەك پێش 6 و 7 ی پاش زاین (لوقا 2: 2) . وە ئەم جیاوازیە لە كاتی ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی لەدایكبوونی عیسا ئەمانخاتە بەردەم چەند پرسیارێك :
ئایە كام لەم بەروارانە دروستن ؟
وە ئایە مەسیح لە كام لەم بەروارانە لەدایك بووە ؟
وە ئایە ئەم ئاهەنگ گێڕانە بەبۆنەی یادی لەدایك بوونی مەسیح لە ئاینی مەسیحیەت یان خاچ پەرستی بوونی هەیە ؟
ئایە كتێبی بەناو پیرۆز ئامۆژگاری كردوون بە یادكردنەوەی رۆژی لەدایك بوونی مەسیح ؟ یان نكۆڵی لێكردوون ؟
بۆ وەڵامی ئەم پرسیارانە ئەگەڕێینەوە بۆ سەرچاوە باوەڕپێكراوەكانی لای خاچ پەرستان بەتایبەت كتێبی بەناو پیرۆز چونكە ئینجیل سەبارەت بە كاتی لەدایك بوونی عیسا ئەڵێ‌ : له‌و ڕۆژانه‌دا له‌ ئۆگستۆس قه‌یسه‌ره‌وه‌ فه‌رمانێك ده‌رچوو، كه‌ هه‌موو دانیشتووانی ئیمپڕاتۆریه‌تیه‌كه‌ی ناونووس بكرێت ئه‌مه‌ یه‌كه‌م ناونووسین بوو، كاتێك كیرینیۆس فه‌رمانڕه‌وای سوریا بوو ئیتر هه‌ركه‌س بۆ ناونووسین ده‌چووه‌ شاری خۆی. یوسفیش له‌ جه‌لیل له‌ شاری ناسیره‌وه‌ به‌ره‌و یه‌هودیا سه‌ركه‌وت بۆ شاره‌كه‌ی داود كه‌ پێی ده‌گوترێ بێت‌له‌حم، چونكه‌ له‌ بنه‌ماڵه‌ و تیره‌ی داود بوو، تاكو له‌گه‌ڵ مریه‌م ناونووس بكرێن كه‌ ماره‌بڕی بوو وه‌ سكی هه‌بوو كه‌ له‌وێ بوون كاتی منداڵبوونی هات. جا كوڕه‌ نۆبه‌ره‌كه‌ی بوو، قۆنداغی كرد و له‌ ئاخوڕێكدا داینا، چونكه‌ هیچ ژوورێكیان بۆ نوستن ده‌ست نه‌كه‌وت.شوانه‌كان و فریشته‌كان له‌و ناوچه‌یه‌ شوان هه‌بوون له‌ ده‌شت ده‌مانه‌وه‌ و شه‌وان ئێشكیان له‌ مێگه‌له‌كه‌یان ده‌گرت.فریشته‌یه‌كی یه‌زدان بۆیان ده‌ركه‌وت و شكۆی یه‌زدان له‌ ده‌وریان دره‌وشایه‌وه‌، به‌مه‌ ترسێكی زۆریان لێ نیشت.فریشته‌كه‌ پێی گوتن: «مه‌ترسن، ئه‌وا مژده‌ی خۆشییه‌كی گه‌وره‌تان ده‌ده‌مێ كه‌ بۆ هه‌موو گه‌له‌.ئه‌مڕۆ له‌ شاری داود ڕزگاركه‌رێكتان بۆ له‌دایك بوو، ئه‌ویش مه‌سیحی خاوه‌ن شكۆی پەروەردگاره‌ (انجیل لوقا –اصحاح 2 عدد 8-9-10-11)
لەم بارەیەوە قەشە (بارنز)ئەڵێ‌ : زۆربەی كات هیچ بنەوایەك نیە بۆ ئەو وتەیەی كە ئەڵێ‌ : رۆژی ( 25 ) دیسمبر بە دڵنیایی رۆژی لەدایك بوونی مەسیحە ، وە ئەگەر لە تواناماندا بێت و بەسەرهاتەكەی لۆقا كە سەبارەت بە لەدایك بوون هێناویەتی لەگەڵ بوونی شوانەكان بە شەوان لە كێڵگەكانی نزیك بیت لحم ئەوا بێگومان لەدایك بوونی مسیح لە زستان روینەداوە كاتێك پلەی گەرما بە شەوان دادەبەزێت بەفر بەرزاییەكانی زەمینی یهود دادەپۆشێ‌ . وە پێدەچێ‌ ئەم جەژنی لەدایك بوونە لەپاش مشت و مڕێكی زۆر لەسەری رێككەوتوون لە نزیك ساڵی 300 لەپاش لەدایك بوونی عیسی (كتاب ظهور المسيحية للاسقف بارنز)
هەروەها مێژوو نوسی ئاینی خاچ پەرستی (آندری فواسی) لە وتارێكدا سەبارەت بە ئاهەنگەكانی سەری ساڵی زاینی ئەڵێ‌ : یەكەم دەبێ‌ ئەوە بزانین كەلێسای (عهد الجدید) هەرگیز ئاهەنگی لەدایك بوونی نەگێڕاوە . چونكە بە هیچ شێوەیەك هیچ شتێكی نیە لە نوسراوەكانی كەنیسەكان بەڵگەبێ‌ لەسەر ئاهەنگ گێڕانی لەم شێوەیە . بەڵكو دەتوانین بڵێن بەڵگە هەیە لەسەر ئەوەی مەسیح لە رۆژی 25 ی مانگی دجنبر لەدایك نەبووە ، جونكە لە ئینجیلی لوقا بڕگەی دووەم ئەوە ئەخوێنینەوە لە كاتی لەدایك بوونی مەسیح هەندێك شوان هەبوون لە كێڵگەكان دەخەوتن وە بە شەوان پاسەوانی مێگه‌له‌كه‌یان دەكرد ، وە لە زۆرێك لە بڕگەكانی هەرچوار ئینجیلەكە دەبینین كەوا شوانەكان لە كێڵگەكان دەخەوتن و لە كاتی هاوین مێگه‌له‌كانیان دەرئەكرد بۆ كێڵگەكان و لەگەڵیان دەخەوتن ، وە لە یەكەم باران ئەیانیانكردنە نێو پەچە رانەوە ، وە زانراوە كە یەكەم باران لە فەلەستین لە مانگی اكتوبر یان شتنبر دادەبارێ‌ . وە ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كەوا مەسیح بە ماوەیەكی زۆر لە پێش دجنبر لەدایك بووە . وەئەگەر زانیمان كەوا ئاهەنگ گێڕانی ئاینی لە 25 ی دجنبر بە ماوەیەكی زۆر لە پێش ئەو كاتە ناسراو و زانراو بووە لەلای ئاینە بت پەرستیەكان ئەوا تێدەگەین بۆچی لافی ئەوە لێدراوە كە مەسیح لەو رۆژەدا لەدایك بووە .
مەبەستی ( اندری فواسی ) ئەوەیە كە بەماوەیەكی زۆر لە پێش ئەو بەروارەی كە ئەڵێن گوایە مسیح تیایدا لەدایك بووە ئەم جۆرە جەژنە ئاینیە تایبەت بە بت پەرستان بونی هەبووە و جەژنیان لەو رۆژەدا گێڕاوە ، بەواتایەكی تر یادی لەدایك بوونی مەسیح نیە بەڵكو زیندوو كردنەوەی جەژنی بتپەرستەكانە .
هەروەها سایتی (JW.ORG شهود یهوه) ی تایبەت بە خاچ پەرستان بە ناونیشانی "تێڕوانین و رای كتێبی پیرۆز . یسوع كەی لەدایك بووە ؟ " ئەڵێ‌ "بێگومان بەرواری لەدایك بونی مسیح بە وردی نەزانراوە " بەپێی ئەوەی ( دائرة المسيحية الباكرة (بە ئینگلیزی)) ئەیڵێ‌ : لەگەڵ ئەوەشدا ملیونەها لەوانەی ئیدعای مەسیحیەت دەكەن لە جیهان ئاهەنگ دەگێڕن بەبۆنەی لەدیك بوونی یسوع لە 25 ی كانونی یەكەم (دیسمبر) لەكاتێكدا ئەم بەروارە لە هیچ جێگایەكی كتێبی پیرۆز نابینرێ‌ . جا ئایە بەراستی یسوع لە كانونی یەكەم لەدایك بووە ؟
راستە كتێبی پیرۆز بە دیاری كراوی باسی بەرواری لەدایك بوونی یسوع ناكات ، كەچی ئەو بەڵگانەمان پێدەدات كە ئەوە دوپات دەكاتەوە كەوا لە كانونی یەكەم لەدایك نەبووە . جا ئایا بۆچی 25 كانونی یەكەم هەڵبژێردرا بۆ ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی لەدایك بوونی ؟ سەرچاوە دونیاییەكان هۆكاری پشت ئەمە ئاشكرا دەكەن .
پاشان ئەم سایتە لە درێژەی وتارەكەی بە ناونیشانێكی گەورە ئەنووسێ‌ : "بۆچی جێگای باوەڕ نیە كەوا لە كانونی یەكەم لەدایك بوبێ‌ ؟
دواتر ئەڵی َ : " یسوع لە شاری بیت لحم لەدایك بووە ، ئینجیلی لۆقا پێمان ئەڵێ‌ : لە هەمان ناوچە شوان گەلێك هەبوون لە دەشت و چۆڵەوانی دەژیان وە شەوان ئێشكگریان دەكرد بە دیار مێگه‌له‌كانیانەوە (لوقا 2 : 4 – 8 ) وە ئەمەش كارێكی سەیر و سەمەرە نەبووە . چونكە لە كتێبی (ژیانی رۆژانە لە سەردەمی یسوع) بە ئینگلیزی ئەڵێ‌ " (مێگەلەكان زۆربەی كاتەكانی ساڵ لە دەشت و دەر دەبوون ) . بەڵام ئەچێتە عەقڵەوە لە شەوێكی ساردی شەوانی كانونی یەكەم شوانەكان لەدەرەوە بن لەگەڵ مێگه‌له‌كانیان ؟! هەمان كتێب ئەڵێ‌َ : (مێ‌ گەلەكان لە زستان لە پەچەرانەكاندا ئەهێڵرانەوە ، وە تەنها لەمەوە ئەتوانرێ‌ ئەوە ببینرێ‌ كەوا ئەم بەروارە تقلیدیەی جەژنی لەدایك بوون لە زستان گریمانی ئەوەی نیە كە راست و دروست بێ ، چونكە ئینجیل ئەڵێ‌ شوانەكان لە كێڵگەكان بوون ) "
پاشان لە درێژەی وتارەكەكە بۆ پشت راست كردنەوەی ئەوەی خستویەتیە روو نووسەر لە درێژەی نوسینەكەی ئەڵێ‌ : " وە ئەوەی پشت راستی ئەم بیروبۆچونە بكاتەوە تفصیلێكی ترە كە لە ریوایەتێكی ئینجیلی لوقا هاتووە ئەڵێ‌ : له‌و ڕۆژانه‌دا له‌ ئۆگستۆس قه‌یسه‌ره‌وه‌ فه‌رمانێك ده‌رچوو، كه‌ هه‌موو دانیشتووانی ئیمپڕاتۆریه‌تیه‌كه‌ی ناونووس بكرێت (ئەم ناونوسینی یەكەمە لە كاتێكدا ئەنجام درا كیرینیوس فەرمان رەوای سوریا بوو ) جا هەرهەموویان سفریان كرد بۆ ناونوسین هه‌ركه‌س و ده‌چووه‌ شاری خۆی " لوقا ٢:‏١-‏٣‏.‏ رەنگە ئۆگستۆس فەرمانی كردبێ‌ بەم ناونوسینە بۆ ئەنجامدانی سەرژمێری بە مەبەستی كۆكردنەوەی ئەو زانیاریانەی سودی لێدەبینێ‌ بۆ بەدەست هێنانی باج و مەسەلەی كردنە سەرباز بە زۆرە ملێ‌ . وە وەك گوێڕایەڵیەك بۆ فەرمانەكەی یوسف و مریم ی خێزانی كە باری قورس بووبوو وە منداڵ بوون زۆری بۆهێنابوو سەفەریان كرد بۆ بیت لحم ، كە 150 كیلۆمەتر لە (الناصرە) ەوە دورە . بەڵام ئایە لۆژیكیە ئۆگستۆس ئەو فەرمان رەوایەی كە كەم جار دەست وەردەداتە كاروباری ناوخۆ داوا بكات لەو گەلەی كە لەبنەوادا راپەڕین و شۆرش كردن زاڵە بەسەریاندا دان كە ئەم گەشتە دور و درێژە بكەن لە چلەی زستان ؟
وە هەروەها ئەوەی جێگای ئاماژە پێكردن و باسكردنە زۆربەی مێژوونووسان و زانایانی كتێبی پیرۆز رۆژی 25 كانونی یەكەم رەت دەكەنەوە وەك بەروارێك بۆ لەدایك بوونی یسوع .وە ئەتوانرێ‌ بۆ دڵنیابوون و ساغ كردنەوەی ئەم حەقیقەتە سەیری هەر دائرەی معارفێك بكرێت كە بەر دەست بكەوێت بۆ نمونە یەكێك لە دائرە المعارفەكانی كاسۆلیكیەكان ئەڵێ‌ : "كۆڕایەكی گشتی هەیە كەوا یسوع لە 25ی كانونی یەكەم لەدایك نەبووە ‏" —‏ Catholic Encyclopedia Our Sunday Visitor‌s‎.‏  .
هەروەها لە سایتی سانت تێکلا لەبەشی قاموس الكتاب المقدس دائرە المعارف الكتابیە المسیحیە
لە راڤەی وشەی أزمنە العهد الجدید ئەڵێ‌ : ناتوانین بەووردی ئەو ڕۆژ و مانگە دیاری بكەین كە عیسا تیایدا لەدایك بووە ، چونكە بەرهەڵستكاری زۆر توند هەبوو لە ـ كەڵێسای سەرەتایی ـ بۆ نەریتی بتپەرستان لە ئاهەنگ گێران بە بۆنەی ڕۆژی لەدایك بوون ، وە كەنیسەی رۆژ ئاوایی دەستی كرد بە ئاهەنگ گێران بەبۆنەی ڕۆژی 25 دیسەمبەر ئەوەش لە پاش ئەوەی قستنتین چوە سەرتەختی پاشایەتی . وە (Hippolytius)ئەڵێ‌ : " ئەم نەریتانە لە سەدەی دووەمەوە دەستی پێكرد ، وە كەنیسەی رۆژهەڵاتی رۆژی 6 ی ینایری هەڵبژارد بۆ ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی لەدایك بوونی یسوع . وە ڕەنگە هۆكاری هەڵبژاردنی كەنیسەی رۆژ ئاوایی بۆ رۆژی 25 ی دیسمبر ئەوە بێ‌ كەوا رۆمانەكان لەو رۆژەدا ئاهەنگیان دەگێڕا بەبۆنەی جەژنی (خوای خۆر) هەروەها هەڵگەڕانەوەی زستانە لەو كاتەدا رودەدات . وە كەنیسە ئەم رۆژەی هەڵبژارد بۆ گۆڕینی هەڵس و كەوت و نەریتە بتپەرستیەكان بۆ رۆژێك بۆ پەرستنی پەروەردگار یسوعی مسیح . وە هەریەك لە كبریانوس و یوحنا دەم ئاڵتونی ئەم بیرۆكەیان وتۆتەوە بەڵام ئێشكگری شوانەكان بەدیار مەڕەكانیانەوە لەسەر بەرزاییەكانی ناوچە یهودیەكان پێچەوانە دەبێتەوە لەگەڵ گریمانی لەدایك بوونی یسوع لە زستان  .
هەروەها ( دكتور بیك ) كە لە زانایانی تفسیری كتابی بەناو پیرۆزە ئەڵێ‌ : كاتی لەدایك بوونی مەسیح هەرگیز لە مانگی دیسمبر نەبوو بە هیچ شێوەیەك چونكە جەژنی لەدایك بوون لای ئێمە لەم دواییانە لە رۆژئاوا ناسرایەوە (تفسیر الكتاب المقدس دكتور بیك ل 727 )
وەلە كتێبی (الجذور الدينية للخفايا المعيقة  ) بە ئینگلیزی ، هاتووە : بە درێژایی دو سەدە لە پاش لەدایك بوونی مەسیح بە تەواوی و بە وردی بەرواری لەدایك بوونەكەی نەدەزانرا . وە كەمێك لە خەڵكی گرنگیان دابوو بە زانینی ئەو بەروارە .
كەواتە بەپیێ‌ وتەی ئینجیل و موفسرینی ئینجیل و مێژوونوسانی خاچ پەرست عیسا لەو كاتەدا لەدایك بووە كە شوانەكان لە ناوچەی بیت لحم شەوان مێگه‌له‌كه‌یان لە دەشت و دەر لەناو كێڵگەكان ئەهێشتەوە و بەدیاریانەوە ئیشكگریان دەكرد وە ئەمەش كارێكی مەحاڵە لە لە 25ی كانونی یەكەم شوانەكان و مێگەلەكانیان شەوان بەدەرەوە بن چونكە ئەو ناوچەیە لەوكاتەدا زستانە و زۆر ساردە و پلەی گەرما زۆر دادەبەزێ‌ بەتایبەتی شەوان ، كەواتە لەدایك بوونی عیسا لە زستان هیچ بنەوایەكی نیە و پێچەوانەی ئینجیلە . بەڵكو بە بەڵگەی ئینجیل و موفسرینی ئینجیل و مێژوونوسەكانیان عیسا لە كاتێكدا لەدایك بووە كەش و هەوا فێنك بووە تا ئەو رادەیەی شوانەكان شەوان مێگەلەكانیان لە دەشت و دەر ئەهێشتەوە و نەیان دەكردنە پەچە رانەوە وەك زانراویشە ئەم كارە لە هەركاتێكی ساڵ بكرێ‌ لە زستان ناكرێ‌ .
كەواتە ئەگەر عیسا لەو بەروارانە لەدایك نەبوبێت دەبێ‌ لە كات و بەروارێكی تردا لەدایك بوبێت ؟ ئەو كاتە كەیە ؟ بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە ئەچینە لای (دكتور جون د . أفیز لە كتێبی ( قاموس الكتاب المقدس )) لەژێر وشەی "ساڵی" ئەڵێ‌ : بێگومان خورما لە مانگی ایلولی یهودی پێدەگات . هەروەها لە لاپەرەی 117 لە كتێبی (تفسیر الكتاب المقدس) ی دكتور بیك ئەم بڕەگەیە هاتووە (مانگی ایلول لای ئێمە بەرامبەرە بە مانگی اغسطس و سبتمبر)
هەروەها دكتور " بیك " لە وتووێژیدا لەگەل " جون ستیوارت " ئەڵێ‌ : دەستەواژەیەك هاتووە لە نوسراوێكی چینی كۆن باس لە بەسەرهاتی گەیشتنی ئینجیل دەكات بۆ وڵاتی چین 25 – 28 زاینی ، كە تیایدا لەدایك بوونی مسیحی دیاری كردووە لە ساڵی 8 ی پێش زاین لە مانگی سبتمبر یان اكتوبر .
كەواتە بناغەی ئەم جەژنە چیە و لە كوێوە هاتووە
لە كتابی بەناو پیرۆزی خاچ پەرستان بە هەردوو (العهد الجدید و العهد القدیم) هیچ ئاماژەیەكی تێدانیە بۆ رۆژی لەدایك بوونی مەسیح وە هیچ ئاماژەیەكی تێدانیە بۆ ئاهەنگ گێڕان بەڵكو لە كتێبی بەناو پیرۆز ئاهەنگ گێران كاری كەسە خراپەكانە كە باوەڕبیان بە خوای راستەقینە نیە هەروەك لە سایتی (شهود یهوه jw.‎org‏ ) كە تایبەتە بە خاچ پەرستان بەم ناونیشانە هاتووە : " رای كتێبی پیرۆز چیە لەسەر ئاهەنگی لەدایك بوون ؟ كتێبی پیرۆز وەڵام دەداتەوە " ئەمەش ناوەرۆكەكەیەتی " كتێبی پیرۆز باسی بەرواری لەدایك بوونی مەسیح ناكات وە ئامۆژگاریمان ناكات بە ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی رۆژی لەدایك بوونی . دائرە المعارف مكلنتوك و سترونغ بە ئینگلیزی ئەڵێ‌ : بێگومان رۆژی لەدایك بوون ئاهەنگی بۆ سازناكرێ‌ بە پێی ئامۆژگاریەكی خوایی ، وە هیچ ینەوایەكی نیە لە (اسفار العهد الجدید) . وە لە كتێبی (دراسات فی التأریخ) ی انیس فریحە هاتووە : لە ئینجیلدا ... ئاماژەیەكی راشكاوانەی تێدا نیە سەبارەت بە رۆژی لەدایك بوونی مەسیح .
وە لە راستیدا بە سەرەنجدان و تێڕامان بۆ دروست بوون و سەرهەڵدانی ئاهەنگی لەدایك بوون بنچینە داكوتراوەكانی ئاشكرا دەبێت كە لە نەریتی ئاینە بتپەرستیەكانە . وە كتێبی پیرۆز ئەوەمان بۆ ئاشكرا دەكات كەوا ئێمە ئیهانەی (الله ) دەكەین كاتێك بەو شێوەیە دەیپەرستین كە پێی رازی نیە " پاشان ئەمەی ناو كەوانەكە بە بەڵگە ئەهێنێتەوە (.‏‏ خروج ٣٢:‏٥-‏٧‏.‏) خروج ٣٢:‏٥-‏٧‏.‏) (فَلَمَّا رَأَى هَارُونُ ذٰلِكَ،‏ بَنَى مَذْبحًا أَمَامَهُ.‏ وَنَادَى هَارُونُ وَقَالَ:‏ «غَدًا عِيدٌ لِيَهْوَهَ».‏ ٦ فَبَكَّرُوا فِي ٱلْغَدِ وَقَرَّبُوا مُحْرَقَةً وَقَدَّمُوا ذَبَائِحَ ٱلشَّرِكَةِ.‏ وَجَلَسَ ٱلشَّعْبُ لِلْأَكْلِ وَٱلشُّرْبِ،‏ ثُمَّ قَامُوا لِلَّهْوِ.‏+ ٧ فَقَالَ يَهْوَهُ لِمُوسَى:‏ «اِذْهَبِ ٱنْزِلْ،‏ لِأَنَّهُ قَدْ فَسَدَ شَعْبُكَ ٱلَّذِي أَصْعَدْتَهُ مِنْ أَرْضِ مِصْرَ)پاشان ئەم سایتە لە درێژەی نوسینەكە بە ناونیشانی (رەگ و ریشەی نەریتەكانی ئاهەنگی لەدایك بوون) ئەڵێ‌ : 1 ـ ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی لەدایك بوونی سیوع : مەسیحیە یەكەمینەكان ئاهەنگیان نەگێڕاوە بەبۆنەی لەدایكبوونی(یسوع) چونكە ئاهەنگ گێڕانیان بەبۆنەی لەدایك بوونی هەر كەسێك بە نەریتێكی بت پەرستی داناوە .
2 ـ 25 ی كانونی یەكەم ( دیسمبر) : هیچ بەڵگەیەك نیە لەسەر ئەوەی یسوع لەم بەروارە لەدایك بووبێ‌ . بەڵكو راسترین وتە ئەوەیە كە ئەمە هەڵبژاردەی بەڕێوەبەرەكانی كەنیسە بۆ ئەوەی هاوكات بێت لەگەڵ جەژنەكانی بت پەرستی كە ئاهەنگی تێدا گێڕدراوە لە نزیك كاتی هەڵگەڕانەوەی زستانە وە كتێبی دراسات فی التاریخ ئەڵێ‌ "لە گرنگترین هۆكارە كاریگەرەكان كە كاری كرد بۆ جێگیركردنی لەدایك بوون وەك جەژنێكی كەنیسەیی لە نیوەی سەدەی چوارەم ، ... ئارەزووی كەنیسە بوو بۆ بە خاچ پەرستی كردنی ئاهەنگە بت پەرستیەكان " .
وە بە گەڕانەوە بۆ كتێبی بەناو پیرۆز دەبینین هیچ ئاماژەیەكی تێدانیە سەبارەت بەوەی هیچ كەسێك ئاهەنگی بۆ رۆژی لەدایك بوونی گێڕابێ‌ جگە لە دوو كەس كە پەرستراوی راستەقینەیان نەدەپەرست ئەوانیش فیرعەون و هیرۆدۆس بوون . هەروەك لە (تكوین 40: 20) هاتووە :فحدث في اليوم الثالث، يوم ميلاد فرعون، أنه صنع وليمة لجميع عبيده، ورفع رأس رئيس السقاة ورأس رئيس الخبازين بين عبيده هەروەها لە (مرقس 6: 21)هاتووە : وَإِذْ كَانَ يَوْمٌ مُوافِقٌ، لَمَّا صَنَعَ هِيرُودُسُ فِي مَوْلِدِهِ عَشَاءً لِعُظَمَائِهِ وَقُوَّادِ الأُلُوفِ وَوُجُوهِ الْجَلِيلِ،
وە لە سایتی (شهود یوه JW.ORG) ی تایبەت بەخاچ پەرستان بە ناونیشانی (كتێبی پیرۆز ئەو بەڵگانەمان پێدەدات و ئەوە دوپات دەكاتەوە كەوا لە كانونی یەكەم لەدایك نەبووە) . جا ئایا بۆچی 25 كانونی یەكەم هەڵبژێردرا بۆ ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی لەدایك بوونی ؟ ) پاشان ئەڵێ‌ : لە پاش مردنی یسوع بە سەدان ساڵ ، 25ی كانونی یەكەم هەڵبژێردرا وەك بەروارێك بۆ لەدایك بوونی . وە هۆكارەكەی ئەوەیە زۆرێك لە مێژوو نووسان پێیان وایە كەوا كاتی جەژنی لەدایك بوونی ئێستا لە راستیدا ماوەیەكە بۆ ئاهەنگ گێڕان بۆنەی جەژنە بت پەرستیەكان .
بۆ ننونە فەرهەنگی (الایمان المسیحی) ئەڵێ‌ : بەرواری جەژنی لەدایك بوون دیاری كرا لە 25ی كانونی یەكەم (دیسمبر) بۆ ئەوەی جیگای ‹عيد الشمس غير المغلوبة› [‏natale solis invicti‏] بگرێتەوە كە بت پەرستە رۆمانیەكان لەو رۆژەدا ئاهەنگیان دەگێڕا ، وە ئەو رۆژە بە رۆژی هەڵگەڕانەوەی زستانە دادەنرا . وە دائرە المعارف البریگانیە ئەڵێ‌ : ئەم جەژنی بت پەرستیە ئاماژەیە بۆ گەرم بونەوەی خۆر و دورخستنەوەی زستان و پێشوازی كردن لە سەرلەنوێ‌ لەدایك بوونەوەی بەهار و هاوین ، وە دائرەی معارفی ئەمریكی پێمان رادەگەیەنێ‌ كەوا هۆكاری دانانی رۆژی 25ی كانونی یەكەم وەك جەژنی لەدایك بوون بەشێوەیەك لە شێوەكان ئاڵۆز و نادیارە بەڵام پێ‌ دەچێ‌ ئەم رۆژە هەڵبژێردراوە بۆ ئەوەی هاوكات بێ‌ بۆ جەژنە بت پەرستیەكان كە لە نزیك كاتی هەڵگەڕانەوەی خۆری زستانە بەڕێوەدەچێ‌ ، كاتێك رۆژگار دەست دەكات بە درێژبوونەوە ، بۆ ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی سەرلەنوێ‌ لەدایك بوونی خۆر . ... هەروەها جەژنی زوحلی رۆمانی ( كە جەژنێكی تایبەت كراوە بۆ زحل ، خوای كشتوكاڵ ، وە بۆ هێزی نوێ‌ بووەی خۆر ) بە هەمان شێوە لەم كاتەدا بەڕێوە دەچێ‌ 
وە بە پێی وتەی نوسەری نامێلكەی (THE PLAIN TRUTH ABOUT CHRISTMAS) واتا : (الحقيقة المجردة عن عيد الميلاد) (Herbert W. Armstrong) ی خاچ پەرست یادی لەدایكبوونی عیسای كوڕی مەریەم لە ئاینی مەسیحیەتدا بوونی نیە و ئاهەنگ گێڕان لەو رۆژەدا لە بنەوای بتپەرستانە ، نوسەر ( هربرت ارمسترونگ ) لە نامێلكەكەیدا بەم بڕگەیە دەست پێدەكات : " جەژنی لەدایك بوون لە كوێوە پێمان گەیشتووە ؟ لە پەرتووكی پیرۆزەوە یان لە بت پەرستیەوە ؟ " وە لە ژێر ناونیشانی " ( دوائر المعارف چی ئەڵێ‌ ؟ ) نووسەر ئەوە دوپات دەكاتەوە كەوا ( وشەی جەژنی لەدایك بوون نە لە كتێبی پیرۆز بە( عهد القدیم و عهد و الجدید) ـەوە نەش لە حەواریەكانەوە نەهاتووە ، بەڵكو لە بتپەرستیەوە دزەی كرۆدتە نێو خاچ پەرستیەوە "
پاشان نوسەر درێژە بە قسەكانی ئەداو ئەڵێ‌ : لەگەڵ ئەوەی ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی یادی لەدایك بوون لە رێگەی كەنیسەی كاسۆلیكیەوە پێمان گەیشتوو ، وە هیچ دەسەڵاتێك پاڵپشتی نەدەكرد جگە لە دەسەڵاتی ئەو كەنیسەیە جا بابزانین دائرە المعارفی كاسۆلیكی لە چاپی 1911م چی سەبارەت بەم ئاهەنگ گێڕانە وتووە كە ئەمە دەقەكەیەتی : " جەژنی لەدایك بوون جەژنێك نەبووە لە جەژنە یەكەمەكانی كەنیسەی كاسۆلۆكی ، وە یەكەم بەڵگە لەسەر ئەم جەژنە ئەوەیە كە لە میسرەوە هاتووە .. چونكە نەریتە بتپەرستیەكانی تایبەت بە سەرەتای مانگی ینایر لە رۆژ ژمێری رۆمانی كۆن گۆڕا بۆ ئەم جەژنی لەدایكبوونە ، وە یەكێك لە باوكە یەكەمەكانی كاسۆلیك دان ئەنێ‌ بەم راستیە و ئەڵێ‌ : كتێبی پیرۆز ئەوەی تۆمار نەكردووە كە هیچ كەسێك ئاهەنگی گێڕابێ‌ یان بەو بۆنەی رۆژی لەدایك بوونیەوە خوانی گەورەی ئامادەكردبێ‌ ، بێگومان تاوانكاران و هەڵەكاران ـ لە نمونەی فیرعەون و هیرود ـ تەنها ئەوانە ساڵ رۆژی هاتنیان بۆ ئەم دونیایە ئەكەنە بۆنەیەك بۆ دربڕینی خۆشیەكی گەورە .
" دائرە المعارفی بریتانی لە چاپی 1946م ئەڵێ‌ : " هەرگیز بونی نەبووە ـ واتا جەژنی لەدایك بوون ـ نە هی مسیح و نەش حەواریەكان وە هیچ دەقێك لە كتێبی پیرۆزیش نەهاتووە بەڵكو ـ دواتر ـ لە بتپەرستیەوە وەرگیراوە "
هەروەها هربرت أرمسترونج لە دائرەی معارفی ئەمریكی چاپی 1944م ئەمە نقڵ دەكات : .."
وە لە سەدەی چوارەمی زاینی ئاهەنگ گێڕان دەستی پێكرد بە مەبەستی زیندووراگرتنی ئەم روداوە واتا لەدایك بوونی مەسیح ، وە لە سەدەی پێنجەم كەنیسەی رۆژئاوایی فەرمانی كرد بۆ تا هەتایە ئەم ئاهەنگە بكرێتەوە لە رۆژی جەژنی رۆمانی كۆن بەبۆنەی لەدایك بوونی " سول " لەبەر ئەوەی بە دڵنیاییەوە رۆژی لەدایك بوونی مەسیحیان نەدەزانی "
مێژوو نوسانیش ئەڵێن : بێگومان مسیح لەم كاتە لەدایك نەبووە كە ئێستا ئاهەنگی تێدا دەگێڕن لە وڵاتی خاچ پەرستان ، لەم بارەیەوە پاپاكانی كەنیسە لە سەدەكانی دووەم و سێیەمی زاینی ئەوە دوپات دەكەنەوە كەوا بێگومان ئەوەی ناونراوە جەژنی لەدایك بوونی مسیح لە بنەوادا هیچ نیە جگە لە وێنەیەكی تەواو هاوشێوەی ئەو جەژنانەی كە بت پەرستان لە ئەوروپا ئەنجامیان ئەدا لە پێش لەدایك بوونی مەسیح بە ماوەیەكی درێژ دائرة المعارف البريطانية ج16، ص364
كەواتە دەگەینە ئەو ئەنجامی بە اعترافی ئینجیل و زانا و مێژوو ناسەكانیان جەژنی سەری ساڵی زاینی لە بنەوادا لە بت پەرستیوە هاتۆتە نێو خاچ پەرستی ، هەروەك لە دائرە المعارف الامریكیە هاتووە: بێگومان كەنیسەی كاسۆلیكی
هەموو دیاردە پەیوەستەكانی تایبەت بە جەژنە بت پەرستیەكانی گرتە خۆ ، وە نەیتوانی خەڵكی قایل بكات بە وازهێنان لێیان ، وەكو نەریتەكانی بڕینەوەی داری سەوز و رازاندنەوەی و گۆڕینەوەی دیاری و ئاهەنگەكانی پیوەست بە جەژن . جا كەنیسەی كاسۆلیكی هەستا بە تێكەڵ كردن لەنێوان بت پەرستی و مەسیحیەت ، ئەوە بوو لەبری ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی ( زحل ) یان ( تموز ) ئاهەنگیان گێڕا بەبۆنەی لەدایك بوونی مەسیح ، وەلە سەدەی پێنجەم كەنیسەی كاسۆلیكی فەرمانی كرد بە ئاهەنگ گێڕان بە بۆنەی لەدایك وونی مەسیح لە 25ی كانونی یەكەم (دیسمبر) بروانە Encyclopedia Americana، المجلد 6، ص. 623).
بە دەقی ئینجیل
ئاهەنگ گێڕان لە سەری ساڵ ئیهانە كردنی خوا و پێچەوانە بوونەوەی عیسایە
سایتی (شهود یهوهjw.org jw.‎org‏ ) كە تایبەتە بە خاچ پەرستان بەم ناونیشانە هاتووە : " رای كتێبی پیرۆز چیە لەسەر ئاهەنگی لەدایك بوون ؟ كتێبی پیرۆز وەڵام دەداتەوە " ئەمەش ناوەرۆكەكەیەتی " كتێبی پیرۆز باسی مێژووی لەدایك بوونی مەسیح ناكات وە ئامۆژگاریمان ناكات بە ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی رۆژی لەدایك بوونی . .. : بێگومان رۆژی لەدایك بوون ئاهەنگی بۆ سازناكرێ‌ بە پێی ئامۆژگاریەكی خوایی ، وە هیچ ینەوایەكی نیە لە اسفاری عهد الجدید. ... وە لە راستیدا بە سەرەنجدان و تێڕامان بۆ دروست بوون و سەرهەڵدانی ئاهەنگی لەدایك بوون بنچینە داكوتراوەكانی ئاشكرا دەبێت كە لە نەریتی ئاینە بتپەرستیەكانە . وە كتێبی پیرۆز ئەوەمان بۆ ئاشكرا دەكات كەوا ئێمە ئیهانەی (الله ) دەكەین كاتێك بەو شێوەیە دەیپەرستین كە پێی رازی نیە " پاشان ئەم سایتە ئەمەی ناو كەوانەكە بە بەڵگە ئەهێنێتەوە (.‏‏ خروج ٣٢:‏٥-‏٧‏.‏) (فَلَمَّا رَأَى هَارُونُ ذٰلِكَ،‏ بَنَى مَذْبحًا أَمَامَهُ.‏ وَنَادَى هَارُونُ وَقَالَ:‏ «غَدًا عِيدٌ لِيَهْوَهَ».‏ ٦ فَبَكَّرُوا فِي ٱلْغَدِ وَقَرَّبُوا مُحْرَقَةً وَقَدَّمُوا ذَبَائِحَ ٱلشَّرِكَةِ.‏ وَجَلَسَ ٱلشَّعْبُ لِلْأَكْلِ وَٱلشُّرْبِ،‏ ثُمَّ قَامُوا لِلَّهْوِ.‏+ ٧ فَقَالَ يَهْوَهُ لِمُوسَى:‏ «اِذْهَبِ ٱنْزِلْ،‏ لِأَنَّهُ قَدْ فَسَدَ شَعْبُكَ ٱلَّذِي أَصْعَدْتَهُ مِنْ أَرْضِ مِصْرَ)پاشان ئەم سایتە لە درێژەی نوسینەكە بە ناونیشانی (رەگ و ریشەی نەریتەكانی ئاهەنگی لەدایك بوون) ئەڵێ‌ : ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی لەدایك بوونی سیوع : مەسیحیە یەكەمینەكان ئاهەنگیان نەگێڕاوە بەبۆنەی لەدایكبوونی(یسوع) چونكە ئاهەنگ گێڕانیان بەبۆنەی لەدایك بوونی هەر كەسێك بە نەریتێكی بت پەرستی داناوە .
هەر لە هەمان سایتی (شهود یوه ) بە ناونیشانی : چۆن دەبێ‌ رێز لە مسیح بگرین؟ ئەڵێ‌ :
گومانی تێدا نیە لەدایك بوونی یسوع روداوێكی گرنگە كتێبی پیرۆز پێمان رادەگەیەنێ‌ . ‏
چونكە ئینجیل باس لەوە دەكات كاتێك یسوع لەدایك بوو لە پڕێكا كۆمەڵێكی زۆر لە فریشتە كۆونەوە و بە دڵخۆشیەوە تسبیحاتی خوایان دەكرد و ئەیانوت : المجد لله في الاعالي،‏ وعلى الارض السلام بين اناس الرضى.‏ (‏لوقا ٢:‏١٣،‏ ١٤‏)‏) بەڵام ئەوەی جێگای تێڕامان و سەرنج راكێشانە هیچ ئاماژەیەك نیە لە كتێبی پیرۆز بەڵگەبێ‌ لەسەر ئەوەی پێویست بكات بەبۆنەی رۆژی لەدایك بوونی یسوع ئاهەنگ بگێڕدرێ‌ . لە بەرامبەردا كتێبی پیرۆز بەشێوەیەكی ئاشكرا و روون فەرمانمان پێدەكات كەوا رۆژی مردنی عیسا زیندو رابگرین . ئەو كارەی كە (شهود یهوه) لە هەموو ساڵێكدا جارێك ئەنجامی ئەدا (‏لوقا ٢٢:‏١٩‏)‏ وە ئەمەش یەكێكە لە رێگاكانی رێزگرتن لە یسوع  .
وەك دەبینن خاچ پەرستان بە ئاهەنگ گێڕانیان پێچەوانەی ئامۆژگاری خواییان بوونەتەوە ، وە بە پێی وتەی كتێبی بەناو پیرۆزیان ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی لەدایك بوونی مەسیح ئیهانە كردنە بۆ (الله ) كاتێك بەو شێوەیە دەیپەرستن كە پێی رازی نیە ، لەبەرامبەردا كتێبی بەناو پیرۆزەكەیان فەرمانیان پێدەكات رۆژی مردنەكەی بەرز رابگرن كەچی پێچەوانەی دەبنەوە

ئامادەكردنی : هاوار عبدالله محمود
پێداچونەوەی : عدنان بارام كەلاری




دواین بابەتەکان

دواین کتێب

نامه‌یه‌كى كراوه‌ بۆ ئه‌بوبه‌كر كاروانى به‌ڵێ سه‌له‌فیه‌كان نامۆن ، به‌ڵام ؟! داگرتن

دەنگ
حوکمی گاڵتەکردن بەخوا و بەئیسلام


داگرتن

هەموو دەنگەکان 



میوانانی سەرهێڵ : ٢               میوانانی ئەمڕۆ : ٣               کۆی سەردان : ٤٤٠٧٩