دواین بابەتەکان

چەواشەكاریی بەناو قورئانییەكان لە دژایەتی قورئاندا / باسی یەكەم : عیسا سەلامی خوای لێبێت ماوە یان نا ؟
نووسەر: مامۆستا سۆران ڕەفیق سەردان: ٢٥٩

چەواشەكاریی بەناو قورئانییەكان لە دژایەتی قورئاندا / باسی یەكەم : عیسا سەلامی خوای لێبێت ماوە یان نا ؟
ناوەڕۆكی شوبهەكە : نا قورئانییەكان هەموو ئەو فەرموودانەی دەربارەی دابەزینی عیسا هاتوون ڕەت دەكەنەوە بە بییانووی ئەوەی كە ئەو فەرموودانە لە گەڵ قورئاندا یەك نایەنەوە چونكە قورئان (بەقسەی ئەوان) دەڵێت عیسا سەلامی خوای لێبێت مردووە و بۆ ئەمەش چەند ئایەت و لێكدانەوەیەك دەكەنە بەڵگە كە یەك بەیەك دەیان هێنین و وەڵامیان دەدەینەوە...
وەڵام :
یەكەم : ئەو فەرموودانەی باسی دابەزینی عیسا دەكەن بەچەند گۆ (لفظ) یكی جیاواز هاتوون و هەندێكیان لە بوخاری و موسلیم و هەندێكیان بەتەنها لە بوخاریی وهەندێكی تریان بەتەنها لە موسلیم و هەروەها لە زۆرێك لە سەرچاوەكانی فەرموودەدا هاتوون و بە هەموویان گەیشتوونەتە بڕی تەواتر (1) وزیاد لە حەفتا فەرموودە لەو بارەوە هاتوون , ئەمەش بە وتەی زانایانی باڵای بواری فەرموودەی وەك ئیبن و كەسیرو شەوكانی و موبارەكفوری و ئەحمەد شاكرو ئەلبانی هەموویان بەرەحمەتی خوای گەورە بن ولێرەشدا ئەوە دەردەكەوێت كە قورئانییەكان ڕاستگۆ نین لەوەدا كە هەندێك تاقمیان دەڵێن ئێمە فەرموودە گەر موتەواتر بێت وەری دەگرین , بەڵكو ئەوان هەموو فەرموودەیەك ڕەت دەكەنەوە ئەوانە نەبێت كە لەگەڵ ئارەزووی ئەواندا دەگونجێت .
دووەم : ئەوان دەڵێن : ئایەتی [ إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] مانای ئەوە دەدات كە عیسا مردووە چونكە وشەی ( متوفیك ) مانای مردن دەدات و بەم هۆیەشەوە ئەو فەرموودانە ڕەت دەكەینەوە كە باسی دابەزینی عیسا دەكەن , چونكە لەگەڵ ئەم ڕوونكردنەوە قورئانییەدا ناگونجێت , ئێمەش دەڵێین باشترین لێكدانەوە لێكدانەوەی قورئان بەقورئان خۆیەتی و وشەی ( توفی ) هەر لە خودی قورئاندا بە سێ مانا هاتووە و بۆ ئەم بابەتەش ئەوەتا :
خوای گەورە فەرموویەتی : [ قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ ] ( السجدة :11 ) كە لێرەدا مانای مردن دەدات .
هەروەها فەرموویەتی : [ وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ] ( الأنعام :60 ) لێرەشدا مانای خەوتن دەدات .
و خوای گەورە لە ئایەتێكی تردا فەرموویەتی : [ اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا ] ( الزم : 42 ) لێرەدا مانای بردنەوە ( قبض ) دەدات وەك لە تەفسیرەكاندا هاتووە , و ئەم مانایەی سێیەم كە مانای بردنەوەیە لە پێشترە لەو دوو ماناكەی تر چونكە گونجاوترە لەگەڵ وشەی ( رافعك ) و پێكەوە مانای ئەوە دەبەخشن كە ( دەتبەمەوە و بەرزت دەكەمەوە بۆ ئاسمان ) (2) و گەر مانای مردن و بەرزبونەوەی تەنها ڕووحەكەی بدایە ئەوا هیچ تایبەتمەندییەك بۆ عیسای پێغەمبەر سەلامی خوای لێبێت نەدەمایەوە و وەك هەموو ئیماندارێك دەبوو كە دوای مردن ڕووحەكەی بەرزدەبێتەوە بۆ ئاسمان و لە زمانی عەرەبیدا مانای وەرگرتن وبردنەوە بۆ ( توفی ) هاتووە كە دەڵێن ( توفیت الحساب ) , واتە حەقەكەم وەرگرتەوە .
سێیەم : هەر لە خودی قورئانی پیرۆزدا ئایەت هەن كە بەڵگەن لەسەر ئەوەی كە عیسا سەلامی خوای لێبێت نەمردووە و دادەبەزێتە سەر زەوی وەك ئایەتی : [ وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا ] ( النساء : 159 ) ، واتە : كەس لە ئەهلی كیتاب نییە ئیللا باوەڕی پێ دەهێنن ( بە عیسا ) و لە ڕۆژی دواییشدا شاهێد دەبێت بەسەریانەوە .
ئەم ئایەتە پیرۆزە لەدوای چەند ئایەتێك دابەزیوە كە باسی عیسا دەكەن سەلامی خوای لێبێت و گەر سەرنجی ئەو ( ـه ) ـی ( مَوْتِهِ ) بدەین دەبینین ( ضمير ) ڕاناوێكە كە بە پێی بۆچوونی زۆرێك لە موفەسیرینی وەك ئیبن و جەریر و كۆمەڵێك لەسەلەف بۆ عیسا دەگەڕێتەوە و بە پێی ئەم بۆچوونەش كاتێ كە عیسا دادەبەزێتە سەر زەوی ئەوكات هەموو ئەهلی كیتاب باوەرٍی پێ دەهێنن و تائەم كاتەش هەموو ئەهلی كیتاب ئەو باوەڕەیان نەهێناوە (3) .
وەهەروەها ئایەتی : [ وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ فَلَا تَمْتَرُنَّ بِهَا وَاتَّبِعُونِ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ ] ( الزخرف : 61 ) بە هەمان شێوە كۆمەڵێك لە موفەسیرین بەوە لێكیان داوەتەوە كە مەبەست ئەوەیە عیسا بۆ خۆی زانستێكەو بە هۆیەوە هاتنی ڕۆژی دوایی دەناسرێتەوە و سەرباری ئەمەش خوێندنەوەیەكی تر بۆ وشەی (علم) هەیە كە بە فەتحی ( ع , ل ) ـە كە دەخوێنرێتەوە كە مانای نیشانە دەدات و بەمەش دابەزینی عیسا نیشانەیەكە لە نیشانەكانی ڕۆژی دوایی وەك ئیمامی شەوكانی بەڕەحمەت بێت لە تەفسیری ئەم ئایەتەداباسی كردووە (4) .
چوارەم : ئەگەر وشەی ( متوفی ) لە ئایەتەكەدا [ مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] بەو مانایە وەرگرین كە مانای مردن بدات ئەوائەوكاتە دەكرێت ئایەتەكە وا لێكبدرێتەوە كە پاش و پیش خستن ( تقدیم و تأخیر ) ـی تیایە واتە تەقدیری ئایەتەكە وای لێ دێت : [ اني رافعك الي ومطهرك من الذين كفروا ومتوفيك بعد ان تنزل من السماء ] واتە من هەڵت دەكێشم و لە بێ باوەڕان پاك ڕات دەگرم و دوای دابەزاندنت لە ئاسمان ئەوكاتە دەتمرێنم (5) .
پێنجەم : دەڵێن دابەزینی عیسا لەگەڵ ئەوەدا كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دوایین پێغەمبەرە ناكۆكە , ئێمەش دەڵێین هیچ ناكۆكییەك لە نێوان ئەو دابەزینە و ئەوەدا نییە كە موحەممەد صلى اللە علیه وسلم دوایین پێغەمبەر بێت چونكە لە فەرموودەكاندا هاتووە كە عیسا سەلامی خوای لێبێت لە دوای پێشەوای موسوڵمانانەوە نوێژ دەكات و كار بەشەریعەتی موحەممەد صلى الله علیه وسلم دەكات نەك شەریعەتێكی نوێ بهێنێت , وەك لە فەرموودەدا هاتووە : [ فَيَنْزِلُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ - صلى الله عليه وسلم - فَيَقُولُ أَمِيرُهُمْ تَعَالَ صَلِّ لَنَا . فَيَقُولُ لاَ . إِنَّ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ أُمَرَاءُ ) (6) و ئیمامی ئیبن و حەجەر بەڕەحمەت بێت لە دەربارەی ئەم فەرموودەدا فەرموویەتی : ئیبن و جەوزی فەرموویەتی : ئەگەر عیسا پێش نوێژیی بكردایە ئەوا لە دڵدا شتێك دروست دەبوو وە دەوترا ئاخۆ بەشەریعەتێكی نوێوە پێش دەكەوێت یان بە شەریعەتی پێشوو ؟ بۆیە لە پاش ئیمامەوە نوێژ دەكات بۆ ئەوەی تۆزی شوبهە لە و فەرموودەیە نەكەوێت كە فەرموویەتی ( لا نبي بعدي ) (7) .
شەشەم : ئەوان دەڵێن گەر بڵێن عیسا سەلامی خوای لێبێت ماوە ئەوا ئەو قسەیە لەگەڵ ئەو ئایەتەدا ناكۆكە كە دەفەرموێت : [ وَمَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِكَ الْخُلْدَ أَفَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ ] ( الأنبياء : 34 ) ، واتە : پێش تۆ بۆ هیچ مرۆڤێك ژیانی هەتا هەتاییمان فەراهەم نەكردووە ئایا تۆ بڵێی تۆ بمریت وئەوان بە هەتا هەتایی بمێننەوە ... ئێمەش دەڵێین : مانەوەی عیسا لە ئاسماندا جیاوازە لە ژیانی سەر زەوی و بریتیی نییە لە مانەوەی هەتا هەتایی و دوای دابەزینی بۆ سەر زەویی و مانەوەی بۆ ماوەیەك وەك هەموو كەسێكی تر دەمرێت .
حەوتەم : ئەوان دەڵێن عیسا مردووەو گەر ئێوە بڵێن دادەبەزێتە سەر زەوی ئەوا دەكاتە ئەوەی عیسا سێجار زیندوو بێت و سێجار بمرێت و ئەمەش لەگەڵ ئەو ئایەتەی ناگونجيت كە دەفەرموێت : [ قَالُوا رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَأَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ ] ( الغافر : 11 ) ، واتە : پەروەردگارا دووجار ئێمەت مراندووە و دووجاریش زیندووت كردووینەتەوە ... ئێمەش دەڵێین : گەر واش داماننا كە عیسا مردووە و لەكاتی دابەزیندا زیندوو دەبێتەوە ئەوا دیسان ناكۆك نییە لەگەڵ ئەو ئایەتە پیرۆزەدا , چونكە ئەم دووجار ژیان و مردنە بۆ خەڵكییە بە شێوەیەكی گشتی و ئەكرێ خوای گەورە بۆ كەسانێك ئەم ژمارەیە زیادو كەم بكات و بەڵگەشمان ئەو ئایەتەیە كە باسی ئەو كەسە دەكات بەلای شوێنێكی خاپوردا تێپەڕدەبێت و بەسەر سوڕمانەوە پرسیار دەكات چۆن خوای گەورە ئەمانە زیندوو دەكاتەوە و خوای گەورەش لە دەربارەی ئەو كەسەدا دەفەرموێت : [ فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِئَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ ] ( البقرة : 259 ) , واتە : خوای گەورە سەد ساڵ مراندی و دواتر زیندووی كردەوە ... كە ئەم كەسە لە نەبوونەوە خوای گەورە دروستی كردووە كە ئەمە یەكەم مردن و ژیانیەتی و لەوێشدا مراندی و زیندووی كردەوە ئەمەش دووەم ژیان و مردنێتی و دوای ئەو كاتەش دیسان مردووەو لە ڕۆژی دواییدا زیندوو دەبێتەوە كە ئەمەش سێیەم ژیان و مردنێتی .
لێرەشەوە بۆمان دەردەكەوێت كە ناقورئانییەكان تەنها دەیانەوێت كەلێنێك لە نێوان تێگەیشتنی قورئان وفەرموودەدا دروست بكەن و هیچی تر !!!
====================
(1) فەرمودەی موتەواتر ئەو فەرموودەیەكە لە هەرچینێك لە چینەكانی گێڕانەوەكەیدا ئەوەندە زؤرن ئةو كەسانةي گێڕاویانەتەوە كە ناچێتە ئەقڵەوە ئەو كۆمەڵە كەسە زۆرە لەسەر هەڵبەستنی درۆیەك ڕێككەوتبن .
(2) بڕوانە تەفسیرەكانی ئیمامی تەبەری و ئیبن و كەسیر بۆ ئەو ئایەتە .
(3) بڕوانە تەفسیری ( فتح القدیر ) ی ئیمامی شەوكانی .
(4) هەمان سەرچاوە بۆ تەفسیری ئەو ئایەتە .
(5) بروانە تەفسیری ( الجامع لأحكام القران ) ی ئیمامی قورتوبی .
(6) صحیح المسلم فەرموودەی ژمارە (412) .
(7) فتح الباري – بەرگی 8 / لاپەڕە 92 .




دواین بابەتەکان

دواین کتێب

نامه‌یه‌كى كراوه‌ بۆ ئه‌بوبه‌كر كاروانى به‌ڵێ سه‌له‌فیه‌كان نامۆن ، به‌ڵام ؟! داگرتن

دەنگ
حوکمی گاڵتەکردن بەخوا و بەئیسلام


داگرتن

هەموو دەنگەکان 



میوانانی سەرهێڵ : ٢               میوانانی ئەمڕۆ : ٣               کۆی سەردان : ٤٤٠٨٨