دواین بابەتەکان

گروپی خەواریج
نووسەر: مامۆستا هیوا زیرەک سەردان: ٧٥٠

یەكێك لەو گروپانەی كە لەناوەڕاستی سەدەی یەكەمی كۆچی دروست بوو ، ئەویش گروپی ( خەواریج ) بوو ، كە بیروباوەڕێكی زۆر خراپ و لاڕێی بڵاوكردەوە لەو دەمەدا ، كە دژ بەدەقەكانی ئایەتی قورئان و فەرموودە صەحیحەكان بوو .
خەواریج لەڕووی زمانەوانی یەوە :
خەوارج وشەیەكی عەرەبیە ، بەمانای وشەی دەرچوون هاتووە ، وە ناوێكی كۆكراوەیە بۆ وشەی ( خارج ) بۆیە هەڵگری ئەو سیفەتە بەخەواریج دادەنرێت .
خەواریج لەڕووی زاراوەی شەرعی یەوە :
خەواریج بەهەموو ئەو كەسانە وترا كە لەفەرمانڕەوایی ئیمامی عەلی ( ڕەزای خوای لێبێت ) دەرچوون و ئیمامی عەلی و هاوكارانی لەخەلافەتەكەی بەكافر زانی ، وە بەحەڵاڵیان زانی كە كوشتاریان لەگەڵ بكەن ، چونكە لای ئەوان هەموو ئەوانە كافر بوون و كوشتاریان بەواجب دەزانی و خوێن و ماڵیشیان بەحەڵاڵ دانا .
سەرەتای دەركەوتن :
وەكو بیروڕا : زانایان پێیان وایە بیروڕای خەواریج هەموو دەگەڕێتەوە بۆ كەسێك بەناوی (عبدُاللهِ بنُ ذي الخُوَيصِرَةِ التَّميمِيِّ ) ، چونكە لە كاتێكدا پێغەمبەری خودا ( صلی الله علیه وسلم ) دەستكەوتی جەنگی دابەش دەكرد هاتو گوتی : ئەی محمد دادپەروەربە لەدابەشكردندا ( درێژەی فەرموودەكە لە بوخاریدا هاتووە لە فەرموودەكەی ئەبی سەعیدی خودری ـ ڕەزای خوای لێبێت ـ ) .
بەڵام وەكو گروپ : ئەم گروپە گومڕایە سەرەتا لە (10) ی مانگی شەوالی ساڵی (37) ی كۆچی دەركەوتن كاتێك لەفەرمانی ئیمامی عەلی ( ڕەزای خوای لێبێت ) دەرچوون و لەجەنگی ( نەهرەوان ) كوشتاریان كرد لەگەڵ ئیمامی عەلی ، هەر لەبەر ئەو هۆیەشە كەپێیان دەوترێت خەواریج ، وە یەكەم كەس كە بەیعەتی پێدرا لەنێو خەواریجدا ( عبدالله كوڕی وەهبی ڕاسبی ) بوو ، هەر لەجەنگی نەهرەوانیش بەدەستی هاوەڵانی ئیمامی عەلی كوژرا . ( ئیمامی ابن حجر لە ( لسان المیزان : 3 /338 ) باسیكردووە ) .
ناوەكانی خەواریج :
خەواریج كۆمەڵێك ناوی دیكەشیان هەیە ، لەوانە :
1 ـ الخوارج : هۆی ناونانیان بەخەواریج دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی كە لەدەسەڵاتی خەلیفەی ئیمانداران عەلی كوڕی ئەبو تاڵیب ( ڕەزای خوای لێبێت ) دەرچوون و خروجیان كرد .
2 ـ المُحَكِمة : بەو گروپە وترا كە ڕازی نەبوون بەدادوەری و تەحكیم كردن لەنێوان ئیمامی عەلی و موعاویەدا ، كە دوو هاوەڵی بەڕێزیان هەڵبژاردبوو ، ئەوانیش ( عمرو بن العاص وأبو موسى الأشعري ) بوون ، دانرابوون بۆ دادوەری كردن ، بۆیە خەواریجەكان بەوە ڕازی نەبوون و گوتیان ( لا حكم إلا لله ) ، ئیتر بەناوی ( المحكمة ) ەوە ناسران .
3 ـ الحروریە : حەروریە نیسبەتە بۆ شوێنێك لەعێراق بەناوی ( الحرورا‌ء ) لە نزیك شاری ( الكوفة ) یە ، وە خەواریجەكان كە خروجیان كرد لەئیمامی عەلی لەوێبوون بۆ مانەوە .
4 ـ أهل النهروان : نیسبەتە بۆ نەهرەوان كە ئیمامی عەلی لەوێدا كوشتار و جەنگی لەگەڵ بەرپاكردن و زۆربەیانی لەناوبردو سەركردەكەیانیش كوژرا بەناوی ( ابن راسب ) .
5 ـ الشُراة : بەمانای ئەوە دێت ، كە ئەوان نەفس و ژیانی خۆیان فرۆشتووە لەپێناو دینەكەی خودا ( ئەمە بەلای خۆیانەوە ) وە ئەم ناوەش بەفیرقەی سەرەتاكانی خەواریج دەوترا .
6 ـ المارقة : بەمانای دەرچوون دێت لەدین ، هەروەكو چۆن پێغەمبەری خودا ( صلی الله علیه وسلم ) لەفەرموودەی صەحیحدا ئاماژەی پێكردووەو پێی فەرموون : ( يقتلون أهل الإسلام ، ويَدَعُون أهل الأوثان ، يمرقون من الإسلام كما يمرق السهم من الرمية ) ( البخاري (3344) ، ومسلم (143) و(1064) ) .
واتە : خەڵكی دیندار و موسوڵمان دەكوژن و واز لەبتپەرست و موشریك دێنن ، وە لەدین دەردەچن هەروەكو چۆن تیر لەكەوانەكەی دەردەچێت .
7 ـ المكَفِرة : بەمانای تەكفیركردن و بەكافر زانین دێت ، لەبەر ئەوەی گروپی خەواریج بەگوناهو تاوان خەڵكی لەدینی ئیسلام دەردەكەن و حوكمی كوفرو كافربوونیان بەسەردا دەدەن .
8 ـ الناصبة : بەمانای دژایەتیكردن و بەرهەڵستی كردن دێت ، چونكە دژایەتی خۆیان دژ بەئیمامی عەلی و هاوەڵانی و خەلافەتەكەی دەربڕی و بەكافریان لەقەڵەمدا .
بیروڕاكانی خەواریج :
هەندێك لەو بیروباوەڕە خراپ و گومڕاییانەی كە خەواریجەكان چی لەكۆن و چی لەتازەشدا لەسەرین لێرەدا بەكورتی ئاماژەیان پێ دەدەین بەئیزنی خودا ، ئەوانیش :
1 ـ حوكمدان بەسەر تاوانكاری تاوانە گەورەكان بەوەی لەئیسلام دەردەچێت و بەهەتا هەتایی لەدۆزەخدا دەمێنێتەوە و خوێنی و ماڵ و سامانیشی حەڵاڵ دەكەن .
2 ـ حوكمدان بەسەر هەریەكە لە خیلافەتی ئیمامی عوسمان و ئیمامی عەلی و هەردوو هاوەڵی بەڕێز كە هەستان بەدادوەری كردن لەنێوان موسوڵماناندا بەكافرو لەدین دەرچوو .
3 ـ پێیان واجبە بەوەی دەربچن لەدەسەڵاتی حاكم و دەسەڵاتدارێك كە زاڵم و تاوانكار بێت ، بەوەش حوكم بەسەر عامی خەڵكیدا دەدەن و بەكافر و پشتیوان و سەرخەری كوفریان دەزانن .
4 ـ كارنەكردن بەزۆرێك لەفەرموودەی ئاحاد ، بەتایبەتی ئەو فەرموودانەی كە زیادەی سیقەشی هەیە بەسەر قورئان ، وەكو ڕەجمكردن .
5 ـ زۆرێكیان ئەو فەرموودانەیان ڕەت دەكردەوە كە بەسەنەد دەگەشتە هەریەكە لە ئیمامی عوسمان و ئیمامی عەلی و ئیمامی موعاویە ( ڕەزای خوایان لێبێت ) .
6 ـ تەفسیركردنی قورئان بەشێوەیەكی هەڵەو نەگەڕانەوە بۆ تەفسیری صەحابە و تابعین .
تێبینی : لەنوسینی ئەم بابەتە سوود لەكتێبی : ( دراسات في البدعة والمبتدعين ، نوسيني : محمد سعيد رسلان ) وەرگیراوە .
ئامادەكردنی : باوكی موسلیمە (م.هیوا زیرەك).




دواین بابەتەکان

دواین کتێب

نامه‌یه‌كى كراوه‌ بۆ ئه‌بوبه‌كر كاروانى به‌ڵێ سه‌له‌فیه‌كان نامۆن ، به‌ڵام ؟! داگرتن

دەنگ
حوکمی گاڵتەکردن بەخوا و بەئیسلام


داگرتن

هەموو دەنگەکان 



میوانانی سەرهێڵ : ٢               میوانانی ئەمڕۆ : ٧٠               کۆی سەردان : ٩٦٠٦٩