دواین بابەتەکان

هەڵەی زمانەوانی زانایانی سەلەفی لە نێوان دادوەری و ئینسافی زانایانی پێشین ، و تانە و تەشەر و چەنەبازی ڕیسوایان
نووسەر: مامۆستا عدنان بارام سەردان: ٦٩٩

هەڵەی زمانەوانی زانایانی سەلەفی
لە نێوان دادوەری و ئینسافی زانایانی پێشین ، و تانە و تەشەر و چەنەبازی ڕیسوایان
بەناوی خوای بەخشندە و میهرەبان ، خوای هەموو جیهانیان ـ بە جنۆكە و مرۆڤ و هەموو دروستكراوەكانی ـ ، صەڵات و سەلامیش لەسەر پێغەمبەری میهرەبانی و نێردراو بە ڕەحمەت بۆ هەموو جیهان ... پاشان دەڵێم :
یەكێك لە فەزڵ و بەخششەكانی خوای پەروەردگار بەسەر ئەم ئوممەتەوە ئەوەیە كە لە هەموو سەردەمانێكدا چەندەها زانای هێشتووەتەوە بۆ ئەوەی هیدایەتدەری گومڕایان بن و ڕێنموكار و چاو ڕۆشنكاری موسڵمانان بۆ ڕێگای ڕاستی پەروەردگاریان ، میراتگری پەیامبەران ، و گەورە و شكۆدارانی ئیسلام ، و پێشەوایان و پارێزەرانی ئایینن ، خوای پەروەردگار كردوونی بە خۆری هیدایەت بۆ هەموو سەرگەردانێك ، خۆشویستن و گویِڕایەڵیان یەكڕیزی و تەبایی دروست دەكات و بەپێچەوانەشەوە ڕقلێبوون و لێدوركەوتنەوەیان سەرگەردانی پەرتەوازەیی دێنێتە كایەوە ، پێشەوا ( ابن قتيبة ) فەرموویەتی : (( و لو أردنا أن ننتقل عن أصحاب الحديث ونرغب عنهم إلى أصحاب الكلام و نرغب فيهم لخرجنا من اجتماع إلى تشتت و عن نظام إلى تفرق و عن أنس إلى وحشة )) (1) .
بۆیە ئەوەی شوێنی فەرمایشت و ڕێنمووی زانایان بكەوێت و دەستیان پێوە بگرێت ئەوا ڕزگاری دەبێت لە هەموو ئاشووب و فیتنەیەك ، و هەموو پەرتەوازەیی و پەرش وبڵاویەك ، وە لەگەڵ بوونیان پارێزەرە لەهەموو هەڵە و لادانێك ، شێخ ( فركوس ) دەڵێت : (( لذلك فالأجدر بالسّلفيِّ أن يبقى بعيدا عن الفتن ، و يرتبط بالعلماء الربَّانيين الذين علموا من قواعد الشرع الكليَّة و مقاصده السَّامية و ضوابطه المرعية ما يعصم من الزَّلَلِ و يتوقى به من الانفلات و من سار خلف مهتد فلن يضلَّ و لن يندم )) (2) .
بەڵام بەداخەوە دەبینین هەندێك منداڵ و هەرزە پەیدابوون بەڕهەڵستی زانایان و بانگخوازان بۆ لای خوای پەروەردگار دەكەن ، و بەهەموو شێوەیەك تانە و تەشەریان لێدەدەن ، و دەیانەوێت لە پلە و پایە و ڕێزیان لە دڵی موسڵماناندا نەهێلن ، و ئەوسا ڕوو بكەنە خۆیان و هاوشێوەكانیان لە منداڵ و هەرزەكانی سەر تۆڕی كۆمەڵایەتی فیسبووك !!! وە بۆ ئەوەی موسڵمانان سودمەند نەبن لە زانست و زانیاری زانایان و ڕێنموییەكانیان !!! تا وای لێهاتووە ئەو جۆرە هەرزانە تانە و تەشەرە دەدەن لە مەنهەج و پەیِرەوی زانایان و شوێنكەوتوانیان :
جارێك بەوەی كە : (( حزبی سەلەفی )) !!!!!
و جارێكی تر بە : (( حیزبی گومڕا و سەرلێشێواوی سەلەفی )) !!!!!
وە جاری تریش بە : (( حیزبی گومڕا و موبتەدیعی سەلەفی )) !!!!!
هەموو ئەوەش بە بیانووی ئەوەی كە گوایا لە نووسینیاندا هەڵەی لوغەویان هەیە !!!! و ئەمەیان كردووەتە ڕێگەیەك بۆ تانەڵێدان و ناو و ناتۆرە لێنانیان !!! وە كردوویانەتە هۆكارێك بۆ دوورخستنەوەی موسڵمانان لێیان !!!! كە ئەمەش ـ لە ڕاستیدا ـ لەبەر ئەوە نیە كە ئەو زانا و بانگخوازانە هەڵەی زمانەوانیان هەیە ، بەڵكو لەبەر ئەوەیە كە تیماری دەردی ئەو نەخۆشیەی كە ئەوان هەیانە ، لەلای ئەوانە ، و خۆشیان باش دەزانن كوێیان دێشێت !!!
لەگەڵ هەموو ئەوەشدا ئەم جۆرە هەرزە و پاڵەوان فسفسانەی سەر فەیسبووك دەسەوسان و بێتوانان لەوەی كە هەڵەیەكی ئەوتۆ لە زانایانی ئیسلام بدۆزنەوە كە لەلای زانایانی شەرع جێی ڕەخنە بێت ، و خاوەنەكەی لەكەدار بكات !!!
شێخ ( ربیع بن هادی المدخلی ) فەرموویەتی :(( لقد جعلوا من الأخطاء المطبعية و ما شاكلها على قلَّتها من أعظم العظائمَ و جِسام المسقِطَاتِ ، بعد عجزهم عن وجود أقل ما يجرِّح به أهل السنَّة و أئمَّتهم المعتبرون فيما يرفع و فيما يخفض )) (3 ) .
بەڵام دەبێت موسڵمانان بزانن كە دەركەوتنی هەڵە لە زانایان و پێشەوایانی ئیسلام لە ڕووی زمانەوانی و ڕێنووسیەوە نابێتە تانە نە بۆ زانست و زانیاریان و نەش بۆ پەیڕەو و پرۆگرامیان ، هەر بە عەیب و تانەش دانانرێت بۆ ئەوەی باسبكرێت ، و خەڵكانی بێ‌ مەنهەج خۆ لە موسڵمانانان بكەنە فسفس پاڵەوان !!! و مەنهەج و شەریعەت بەخەڵك بفرۆشنەوە !!! بەڵكو عیبرەت بە دروستێتی بیروباوەڕ و سەلامەتێتی مەنهەج و پەیڕەوە ـ كە بەداخەوە گەر بڕوانیتە كار و كردەوە و گوفتاری ئەو فسفس پاڵەوانانە دەبینیت دەیان هەڵەیان لە بیروباوەڕ و مەنهەجدا هەیە !!! ـ وە ئەو كەسەش كە بەم هۆكارەوە ـ واتە كەوتنە هەڵەی زمانەوانی ـ تانە و تەشەریان لێبدات ئەوا كار و پیشەی بیدعەكارنی كۆنی دوبارە كردووەتەوە ، هەمان كایە و ........ دەكاتەوە ، هەروەك پێشینانی كە چۆن تانەیان لە ئەهلی حەدیس دەدا ، پێشەوا ( ابن قتیبە ) لە بەرپەرچدانەوەی بۆ تانەداران لە ئەهلی حەدیس فەرموویەتی : (( وأمَّا طعنهم ـ أَهْلَ الكَلاَمِ ـ عليهم بقلَّة المعرفة والفضل لمَا يحملون و كثْرة اللَّحن و التَّصحِيفِ فإنَّ النَّاس لا يتساوون جميعا في المعرفة و الفضل و ليس صنف من النَّاس إلاَّ و له حشْوٌ و شوب )) (4) .
زانایانی فەرموودە لە كۆندا هەڵەی زمانەوانیان بە عەیب و عار نەزانیوە لە فەرموودەناساندا ، و نەیانكردۆتە جێگەی تانە و تەشەرە ، و ڕەتكردنەوەی عەدالەت و زەبتایان ، بە پێچەوانەی هەرزە و خۆلێبووە زاناكانی ئەم سەردەمە و شێخان و مامۆستا پاڵەوان فسفسەكانی سەر فەیسبووك !!! ئەمەش پێچەوانە بوونەوەیە لەگەڵ ڕێگە و ڕێبازی زانایانی فەرموودە ـ ئەم پێچەوانە بوونەوەش كە خۆی بۆ خۆی جێگەی تانە و توانج و نیشانەی شوێنكەوتنی هەوا و ئارەزووە ، نەك زانایانی پێشین ـ !!! پێشەوا ( الحافظ الخطيب البغدادي ) لە پەرتوكی ( الكفاية في علم الرواية ) بە سەنەدێكی ( صحیح ) لە (أبو عبدالرحمن النَّسائيّ ) ـەوە دەگێڕێتەوە كە فەرمویەتی : (( لا يعاب اللَّحن على المحدّثين فقد كان اسماعيل بن أبي خالد يلحن و سفيان و مالك بن أنس و غيرهم من المحدِّثين )) (5) .
بۆیە ئەو هەرزانەی كە تانە دەدەن لە زانایانی سەلەفیەت بە جۆرەها شتی بێ‌ بنەوا و لاوەكی ، ئەوا شتێكیان هێناوە زانایانی ڕەخنەگری پێشین نەیانهێناوە ، شێخ ( ربیع بن هادی المدخلی ) فەرموویەتی : (( و لم يفكر أحد من النُّقاد في إسقاط من ينتقده و يخطِّؤه و لم يقل أحد بذلك ، لأَنَّ هذه الأمور لا تعدُّ ذنوبًا و لا بدعًا يفسَّق أو يكفَّر بها أو يجرَّح بها في عدالة الراوي و ضبطه )) (6) .
بەڵكو زانایانی پێشین و فەرمودەناسان هاتوون هەڵەكانیان بۆ ڕاستكردوونەتەوە ، بەبێ‌ هیچ تانە و تەشەردانێك لێیان ، و نەیانفەرمووە : فەرموودە لە فڵانەوە وەرمەگرن چونكە هەڵەی زمانەوانی هەیە !!! یان لێی وەستابێتن و ووتبێتیان : لە زمانەوانی جێگیر و بەتوانا و دامەزراو نیە !!! ئەوەتا پێشەوا ( الخطَّابِي) لە پەرتوكی ( إِصْلاَحُ غَلَطِ المُحَدِّثِيْنَ ) ، نزیكەی سەد و چل فەرموودەیكی هێناوەتەوە كە ڕاویەكان تێیدا هەڵەی زمانەوانیان كردووە لە زەبت و واتاكانیدا ، و ئاماژەی بە تەواوی و ڕاست و دروستی هەڵەكان داوە ، بەبێ‌ ئەوەی تانە و تەشەر لە ڕاویەكانی بدات نە لە ڕووی عیلمیەتیەوە و نەش لە ڕووی پەیڕەویانەوە .
چونكە ئەگەر بەو شێوە گەوجیەی ئەوان بێت كە هەر كەسێك هەڵەی زمانەوانی هەبێت ببێتە جێی تانە و تەشەری مناڵ و تواڵە و هەرزەكانی سەر فەیسبووك !!! ئەوا هیچ لە زانایانی ئەهلی سوننە ـ تەنانەت بگرە كەڵە زانایانی زمانەوانیش ـ پارێزراو نابن لە تانە و تەشەرە !!!! ئەوەتا پێشەوا ( ابن تيمية ) لە هەشتا پرس و باسدا ( سيبوَيْه) ـی بەهەڵە خستووەتەوە ، و ( ابن جنِّي ) یش سەرباسێكی داناوە بە ناونیشانی ( بَابٌ فِي سَقَطَاتِ العُلَمَاءِ ) تێیدا هەڵەی زانایانی زمانەوانی باسكردووە ... پێشەوا ( ابن قتيبة ) لەم بارەیەوە فەرموویەتی : ((و لا أعلم أحدًا من أهل العلم و الأدب إلاَّ و قد أُسقط في علمه كالأصمعيِّ و أبي زيدٍ و أَبي عُبَيْدة وَ سيبويْه ... و كالأئِمَّةِ مِن قرَّاء القرآن و الأئمَّة من المفسَّرين و قد أخذ النَّاس على الشُّعراء في الجاهلية و الإسلام الخطأ في المعاني و الإعراب و هم أهل اللُّغة و بهم يقع الاحتجاج فهل أصحاب الحديث إلاَّ كصنفٍ مِن النَّاس )) (7) .
بەڵام ئەوەی جێی باسە دەبێت ئەوە بزانرێت كە : موسڵمان سود لەوە وەرناگرێت كە بلیمەت و بەتوانا بێت لە زمانەوانی ئەگەر هەڵەی بیروباوەڕی و مەنهەجی هەبێت ، و لەم دوو لایەنەوە كڵۆڵ و فەوتاو بێت !!! پێشەوا ( الذهبي ) فەرموویەتی : (( لكن النَّحوي إذا أمعن العربية و عري عن علم الكتاب و السنَّة بقي فارغا بطَّالا لعَّابا لا يسأله الله و الحالة هذه عن علمه في الآخرة )) (8) .
ئەوەتە پێشەوا ( ابن الجوزی ) لە (صيد الخاطر ) لە بەسەرهات و سەرگوزشتەی ( أبو محمد الخشَّاب ) ـ كە پێشەوای خەڵك بووە لە ( النحو ) و زمانەوانیدا ـ فەرموویەتی : (( تذاكروا الفقه ؛ فقال : سلوني عمَّا شئتم !! فقال له رجل : إِنْ قيل لنا رفع اليدين في الصلاة ما هو ؟ فماذا نقول ؟ فقال ركن !!! ، فدهشت الجماعة من قلَّة فقهه !!! )) (9) !!!!!!!
لە كۆتاییدا دەڵێم : ئەمە كەمكردنەوە نیە لە ڕێز و پلە زانستەكانی زمانەوانی بۆ زیاتر سود وەرگرتن و زانینی شەریعەت ، و خەڵكانێك وا لێی تێبگەن كە مەبەست پێی دورخستنەوەی فێرخوازانی زانستی شەرعیە لە زانستەكانی زمانەوانی ، نەخێر ... بەڵكو مەبەست پێی ئەوەیە : كە كەوتنە هەڵەی زمانەوانی نەكرێتە هۆكاری تانەدان لە زانایانی شەریعەت !!! و ئاگاداركردنەوەی موسڵمانانە بەگشتی و فێرخوازانی زانستی شەرعیش بەتایبەتی لەم ڕێڕەوە شەیتانیە ، و ئاكامە خراپەكانی ، بەهۆی دورخستنەوەی موسڵمانان لە پێشەوا و زاناكانیان ، بەهۆی ئەوەی كە كەوتوونەتە هەڵەی زمانەوانیەوە !!!!
بەمەش جیاوازی نێوان دادوەری و ئینسافی چاكەكاران و تانە و تەشەرەی چەنەباز و ڕیسوایانمان بۆ ئاشكرا دەبێت كە تانە و تەشەر دەدەن لە زانایانی سەلەفی بەهۆی ئەوانەی كە بە هەڵەی زمانەوانیان دەزانن !!! ، وە ئەوەشمان بۆ ئاشكرا دەبێت كە : زانایانی پێشین سەلامەتی بیروباوەڕ و پەیڕەویان لەلا پێوەربووە بۆ باش و خراپی ، نەك هەڵەی زمانەوانی !!!!
وە جێی خۆیەتی دواووتەمان ئەوە بێت كە بپرسین : ئایا ئەوانەی هەڵەی زمانەوانیان كردووەتە پێوەری حوكمدانیان لەسەر زانایان و بانگخوازان !!! خۆیان گەشتنوونەتە ئەوەی كە لە تەنها نووسینێكیاندا ، یان لە تەنها ووتارێكیاندا هەڵەی زمانەوانی نەكەن ، ئەگەر ئەوەیان بە زمانی عەرەبی ئەنجامدا ؟!!! [ ائْتُونِي بِكِتَابٍ مِنْ قَبْلِ هَذَا أَوْ أَثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ] ... [ فَاعْتَبِرُوا يَاأُولِي الْأَبْصَارِ ] .

وەرگێڕان بەدەستكاریەوە
عەدنان بارام كەلاری

------------------------------

پەراوێزەكان :

(1) الإمام ابن قتيبة ، تأويل مختلف الحديث ، ص 64 ، طبعة المكتب الإسلامي و مؤسسة الإشراق ،ت محمد محي الدين الأصفر .

(2) الشيخ أبي عبد المعز محمد علي فركوس ، اعتراف لذوي الفضل ، منتديات التصفية و التربية السلفية .
(3) الشيخ ربيع بن هادي المدخلي ، بيان فساد المعيار ، ص 6 .
(4) الإمام ابن قتيبة ،تأويل مختلف الحديث ،ص133، طبعة المكتب الإسلامي و مؤسسة الإشراق ،ت محمد محي الدين الأصفر .
(5) الإمام الحافظ الخطيب البغدادي ، الكفاية في علم الرواية ،ج1 /ص 555 .
(6) الشيخ ربيع بن هادي المدخلي ، بيان فساد المعيار، ص8 .
(7) الإمام ابن قتيبة ،تأويل مختلف الحديث ،ص135، طبعة المكتب الإسلامي و مؤسسة الإشراق ،ت محمد محي الدين الأصفر .
(8) الإمام الذهبي ، زغل العلم ، ص 39-40 ، مكتبة الصحوة الإسلامية ،ت محمد بن ناصر العجمي .
(9) الإمام أبو الفرج عبد الرحمن بن الحوزي ،صيد الخاطر ، ص209 ، مؤسسة الرسالة ناشرون .




دواین بابەتەکان

دواین کتێب

نامه‌یه‌كى كراوه‌ بۆ ئه‌بوبه‌كر كاروانى به‌ڵێ سه‌له‌فیه‌كان نامۆن ، به‌ڵام ؟! داگرتن

دەنگ
حوکمی گاڵتەکردن بەخوا و بەئیسلام


داگرتن

هەموو دەنگەکان 



میوانانی سەرهێڵ : ٣               میوانانی ئەمڕۆ : ٧١               کۆی سەردان : ٩٦١٢٥